ชื่อหนังสือ: โลกของวาย

ผู้เขียน: ภูวิน บุญยะเวชชีวิน และณัฐธนนท์ ศุขถุงทอง

สำนักพิมพ์: สถาบันเอเชียตะวันออกศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

“โลกของวาย” เป็นหนังสือเล่มไม่หนาเท่าไร โดยเนื้อหาส่วนใหญ่ของหนังสือพูดถึงการนำเสนอ “วาย” (ความสัมพันธ์แบบชายรักชาย)ในวัฒนธรรมประชานิยม ซึ่งโดยทั่วไปแล้วโลกของวายในวัฒนธรรมประชานิยมนั้นมีลักษณะเป็นโลกแห่งจินตนาการมากกว่าจะเป็นโลกของความเป็นจริง ซึ่งเหตุดังกล่าวนั้นมีที่มาที่ไปที่หนังสือเล่มนี้ได้กล่าวไว้

จุดเริ่มต้นของ “สื่อวาย” (Y[aoi] media) นั้นมีขนบมาจากสื่อบันเทิงแนวบอยเลิฟญี่ปุ่น (Japanese boys love) หรือ บีแอล (BL) ซึ่งส่วนใหญ่ปรากฏในรูปแบบของมังงะ (manga) หรือหนังสือการ์ตูนญี่ปุ่นโดยส่วนใหญ่ ฉะนั้น โดยรากฐานโดยแท้จริงของสื่อที่เรียกว่า “แนววาย” (Y genre) จึงไม่ได้ตั้งอยู่บนมุมมองของความสัมพันธ์แบบคนรักเพศเดียวกันในโลกของความเป็นจริง ทำให้เนื้อเรื่องแนววายมีลักษณะน่าสนใจ ดังนี้

1. ตัวละครหลัก (พระเอกและนายเอก) เป็นเด็กหนุ่มที่มีรูปโฉมงดงาม แม้ว่าในความเป็นจริงตัวละครนั้นจะมีอายุหรือเข้าสู่ช่วงวัยกลางคนก็ตามตัวละครหลักก็จะมีดูอ่อนเยาว์กว่าอายุที่แท้จริงจะล่วงเลยไปจากวัยเด็กหนุ่มแล้วก็ตาม
2. ตัวละครหลักนั้นมีบทบาทที่ชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทบาททางเพศ (sex role) ในความสัมพันธ์แบบรักต่างเพศ ซึ่งสิ่งนี้ไม่ได้เป็นเรื่องบทบาทของความสัมพันธ์ทางเพศเท่านั้น แต่ในบางกรณีบทบาททางเพศนั้นแสดงออกอย่างชัดเจนผ่านบุคลิกลักษณะของตัวละครว่า ตัวละครใดเป็นฝ่ายรุกหรือรับในความสัมพันธ์
3. เนื้อเรื่องแนวบอยเลิฟญี่ปุ่นนั้นให้ความสำคัญเรื่องเล่า (narrative) บนขนบแบบโรมานซ์ (romance) คือ โดยตั้งหลักความรักให้เป็นนิรันดร์และเป็นเส้นชัยของทุกสิ่งทุกอย่าง เสมือนความรักเป็นศาสนา
4. เนื้อเรื่องไม่ได้สะท้อนจุดยืนหรือความสัมพันธ์ของความรักแบบคนเพศเดียวกันบนการเมืองของญี่ปุ่น
5. แนววายของประเทศญี่ปุ่นกลุ่มเป้าหมายหลักของเนื้อเรื่องในแนวนี้ คือ ผู้หญิงที่มีเพศวิถีแบบรักต่างเพศ สื่อบันเทิงแนววายจึงมีศูนย์กลางอยู่ที่ผู้หญิง ซึ่งมีเพศวิถีแบบรักต่างเพศ

แนววายของญี่ปุ่นจึงเป็นการสะท้อนอุดมคติของความรักอันสูงส่ง ความปรารถนา และชายอันเป็นที่รักของผู้หญิงที่มีรักต่างเพศ การ์ตูนวายจึงไม่ต่างอะไรกับการเอาหญิงสาวมาส่วมใส่เครื่องแต่งกายผู้ชาย

ผลของการที่แนววายของประเทศไทยนั้นเป็นของที่รับเข้ามาจากประเทศญี่ปุ่น ทำให้แนววายของไทยโดยพื้นฐานนั้นไม่แตกต่างจากบริบทของประเทศญี่ปุ่นมากเท่าไร อย่างไรก็ตาม หนังสือโลกของวายได้นำเสนอประเด็นที่น่าสนใจของวายไทย

1. วายไทยเป็นโลกของจินตนาการที่แยกความเป็นจริงกับจินตนาการโดยสร้างบทบาทที่เป็นอิสระและไม่ตกอยู่ภายใต้กรอบจารีตหรือวัฒนธรรม​สังคมใดๆ
2. วายไทยสร้างขึ้นมาแบบศาสนาบูชาความรัก และเป็นความรักบริสุทธิ์​เหนือความโรแมนติกแบบชายหญิง เพราะไม่ได้ยึดติดด้วยความรู้สึกทางเพศ (ถ้าไม่ได้ขายเซอร์วิส)​ หรือพรหมจรรย์
3. วายไทยอยู่เหนืออประเด็นเรื่องเพศสภาพ ตัวละครไม่ต้องแสดงออกเรื่องเพศสภาพใดๆ (กลับไปที่ข้อ 1.)
4. วายไทยวางความรักโรแมนติกเหนือสถาบันครอบครัวภายใต้กฎหมาย การสมรสตามกฎหมายจึงไม่จำเป็น (ประเด็นนี้ทำให้วายไทยไม่ใช่พื้นที่ต่อสู้ของ LGBTQs)
5. ในลักษณะเช่นเดียวกับญี่ปุ่นวายไทยเป็นพื้นที่แสดงออกของอำนาจทางการเมืองของผู้หญิง ภายใต้กรอบสังคมชายเป็นใหญ่ ตัวละครนายเอกจึงไม่ต่างจากตัวละครผู้หญิงที่สวมอาภรณ์​เป็นผู้ชาย
6. วายไทยมีลักษณะถูกทำให้เป็นสินค้า ซึ่งอาจจะดีกับการเปิดพื้นที่ให้กับ LGBTQs​ ในระดับหนึ่ง แต่สุดท้ายวายเป็นเพียงการขีดเส้นทางสังคมขึ้นมาใหม่เท่านั้น ในขณะเดียวกันก็ถูกใช้เพื่อประโยชน์ทางธุรกิจของบริษัทสื่อเอเชีย และก็ยังแพ้แรงต้านของอนุรักษ์นิยม
7. ท้ายที่สุดวายไทยโดนส่วนมากยังยึดติดกับ Role ของตัวละครที่ต้องมีบทบาทตายตัว

ตลอดหนังสือเล่มนี้ยังประเด็นอีกมากมายที่เกี่ยวกับโลกของวายที่หนังสือเล่มนี้ได้ทำให้ “โลกของวาย” เป็นหนังสือที่พยายามทำให้ “โลกแห่งจินตนาการ” เข้าสู่ “โลกทางวิชาการ”

ชื่อหนังสือ : A Little​ History ​of Economics

ผู้เขียน : Niall Kishtainy

ผู้แปล : ฐณฐ จินดานนท์

สำนักพิมพ์ : bookscape

A Little​ History ​of Economics (ไม่ค่อยชอบชื่อไทยเท่าไร)​ คุณงามความดีของหนังสือเล่มนี้คือ การอธิบายประวัติศาสตร์ความคิดทางเศรษฐศาสตร์ได้อย่างน่าสนใจ โดยไล่เรียงตามไทม์ไลน์ในแต่ละช่วงของเหตุการณ์สำคัญ และมุมมองของนักเศรษฐศาสตร์ในแต่ละยุคสมัยมาเรียบเรียงให้มีสีสัน เช่น ดีเบทระหว่างแนวคิดแบบเคนส์ซึ่งเน้นการเข้าไปมีบทบาทของรัฐในกิจกรรมทางเศรษฐกิจ กับไฮแยคที่ปฏิดสธการเข้าไปมีบทบาทของรัฐ เพราะด้วยปัจจัยนี้รัฐอาจเข้ามาริดรอนสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นต้น

หนังสือเล่มนี้ค่อยๆ เรียงร้อยแต่ละบทและสรุปแนวคิดมานำเสนออย่างสั้นๆ ให้เข้าใจได้ว่าในสถานการณ์นั้นปรากฏการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร

ชื่อหนังสือ : ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับระบบกฎหมายจีน

ผู้เขียน : อาร์ม ตั้งนิรันดร

สำนักพิมพ์ : วิญญูชน

ในหนังสือเล่มนี้ อ.อาร์ม ตั้งนิรันดร ได้นำเสนอแนวคิดพื้นฐานของกฎหมายจีน ซึ่งตั้งอยู่บนอิทธิพลของของแนวคิดปรัชญาต่างๆ ซึ่ง อ.อาร์ม ได้อธิบายผ่านปรัชญาที่มีอิทธิพลในแต่ละยุคโดยแบ่งออกเป็น 4 ยุค คือ

ยุคที่หนึ่ง กฎหมายสมัยราชวงศ์ แก่นแท้ของกฎหมายคือ ปรัชญาแบบขงจื้อ ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ปกครองกับประชาชน คือความสัมพันธ์แบบครอบครัวฉบับขยาย แนวคิดทางกฎหมายจึงเป็นความสัมพันธ์แบบเน้นไปที่สังคมโดยรวม โดยมีหน่วยเล็กสุดของสังคมคือ ครอบครัว ตรงข้ามกับกฎหมายโรมันที่มีหน่วยเล็กสุดคือ บุคคล ทำให้บรรดากฎหมายของจีนสมัยราชวงศ์ไม่ได้ให้ความสำคัญกับบุคคลเท่ากับกฎหมายที่มีฐานจากโรมัน เช่น เรื่องกรรมสิทธิ์กฎหมายจีนยุคราชวงศ์สนใจกรรมสิทธิ์เฉพาะในเชิงภาษี แต่กฎหมายโรมันสนใจกรรมสิทธิ์ในฐานะที่ัเชื่อมโยงกับสิทธิของปัจเจกบุคคล

ยุคที่สอง เป็นยุคปฏิรูปกฎหมายปลายสมัยราขวงศ์ชิง จีนกำลังพยายามพัฒนากฎหมาย โดยส่งคนไปศึกษากฎหมายประเทศต่างๆ ในช่วงของการเรียนรู้วัฒนธรรม แม้ประเทศจีนจะมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองไปเป็นระบอบสาธารณรัฐ แนวคิดทางกฎหมายดังกล่าวก็ยังคงได้รับการรักษาไว้

ยุคที่สาม เป็นช่วงที่จีนกลายเป็นคอมมิวนิสต์ ระบบกฎหมายที่จีนคณะชาติวางไว้ถูกยกเลิก เพราะมองเป็นกฎหมายของนายทุน กฎหมายแบบสังคมนิยมเข้ามามีบทบาท เช่น กรรมสิทธิ์ถูกยกเลิก ที่ดินเป็นของคอมมูน

ยุคที่สี่ จีนหลังเติ้งเสียวผิง กฎหมายจีนเริ่มเปิดรับมากขึ้นในสาขากฎหมายต่างๆ เพื่อรองรับการเปิดประเทศ แต่ในขณะเดียวกันก็มีกลิ่นอายแบบคอมมิวนิสต์บ้าง

หนังสือเล่มนี้เป็นมากกว่าเพียงแค่การ Introduction เพื่อทำความเข้าใจระบบกฎหมายจีน แต่เป็นการอธิบายถึงปรัชญาของกฎหมายที่อยู่เบื้องหลังระบบกฎหมายทั้งหมด

ชื่อหนังสือ : ตัดวงจรรัฐประหาร (Circuit breaker Coup d’Etat)

ผู้เขียน : ธีรภัทร เสรีรังสรรค์

สำนักพิมพ์ : วิญญูชน

หนังสือเล่มนี้นำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับการ “ตัดวงจรรัฐประหาร” ซึ่งเป็นเป็นกับดักที่หยุดยั้งความเจริญของประเทศ โดยในช่วงแรกของหนังสือเป็นการกล่าวถึงอารัมภบทของงานวิจัย โดยผู้เขียนชี้ให้เห็นบทบาทของกองทัพในฐานะที่เป็นองค์กรซึ่งความหมายและความสำคัญต่อการคงอยู่ของรัฐ ทั้งในแง่การป้องกันประเทศและการรักษาความสงบเรียบร้อยภายใน โดยกองทัพมีบทบาทสำคัญที่มีไว้เพื่อสนับสนุนอำนาจทางการเมืองของผู้ปกครอง และยังได้แสดงแนวทางแทรกแซงการเมืองของคณะทหารในรูปแบบต่างๆ ได้แก่ การใช้อิทธิพลกดดันนโยบายและการตัดสินใจของรัฐบาล การขู่ว่าจะใช้กำลัง การเปลี่ยนตัวผู้บริหาร และการยึดอำนาจ และจบด้วยการแสดงผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการแทรกแซงของทหาร

ในบทที่ 4 ของหนังสือจะเป็นการพูดถึงประสบการณ์ของต่างประเทศในแต่ละประเทศที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการต่อต้านรัฐประหาร เช่น สเปน กรณีของอดีตกษัตริย์ ฆวน คาร์ลอส และ กรีซ เป็นต้น

ในบทที่ 5 ของหนังสือ เป็นการพูดถึงการตัดวงจรรัฐประหารของไทย ซึ่งผู้เขียนใช้วิธีการอธิบายผ่านมุมมองจากปัจจัยภายนอกเข้าสู่ปัจจัยภายในตามทฤษฎีระบบการเมือง โดยหาตัวแปรที่จะเป็นฉนวนในการป้องกันการรัฐประหารที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตผ่านกลไกต่างๆ

โดยส่วนตัวรู้สึกว่า การเรียบเรียงเนื้อหาในหนังสือค่อนข้างอ่านยาก และวิธีการเขียนอธิบายเป็นลำดับตามแนวทางของการเขียนงานวิจัยทำให้ในการอ่านมีส่วนที่ไม่ต่อเนื่อง มีสะดุด และรู้สึกว่าบางส่วนไม่จำเป็นต้องใส่มาก็ได้

ชื่อหนังสือ : ชีวประวัติของพลเมืองไทย: กำเนิด พัฒนาการและอุปสรรคกับการพิทักษ์ประชาธิปไตย (2475 – ปัจจุบัน)

ผู้เขียน : ณัฐพล ใจจริง

สำนักพิมพ์ : สถาบันปรีดี พนมยงค์

ชีวประวัติของพลเมืองไทย: กำเนิด พัฒนาการและอุปสรรคกับการพิทักษ์ประชาธิปไตย (2475 – ปัจจุบัน) เป็นหนังสือเล่มบางๆ ในซีรีส์ชุดปาฐกถาปรีดี พนมยงค์ ที่ ดร.ณัฐพล ใจจริง ได้แสดงไว้ในปี 2556 

จุดเน้นของหนังสือเล่มนี้คือ การนำเสนอมุมมองทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับที่ทางในทางประวัติศาสตร์ของ “สามัญชน” โดยชวนตั้งคำถามถึงพื้นที่ทางประวัติศาสตร์ชาติไทยที่ไม่ค่อยมีพื้นที่บอกเล่าเรื่องราวของสามัญชน แต่โดยส่วนใหญ่แล้วมักบอกเล่าประวัติศาสตร์แบบ “มหาบุรุษ” หรือ “ราชาชาตินิยม” 

ในหนังสือเล่มนี้ ดร.ณัฐพล ใจจริง ได้ตั้งสมมุติฐานว่า การที่ประชาธิปไตยของไทยนั้นมีลักษณะไม่ยั่งยืนนั้นมาจากความไม่สมดุลของความรู้ของผู้คนที่มีต่อการจัดวางสถานะของตนเองในระบอบประชาธิปไตยอย่างเหมาะสมด้วย เนื่องจากในสังคมไทยนั้นกระบวนการทำให้ความรู้ที่เกิดประโยชน์นั้นมีเพียงแต่กระบวนการทำให้เกิดความรู้ที่เกิดประโยชน์ต่ออภิชนคนชั้นสูงเท่านั้น การที่ประวัติศาสตร์ไม่ค่อยได้กล่าวถึงคนธรรมดา “สามัญชน” จึงทำให้ไม่เกิดความตระหนักถึงความรู้และความสำคัญของ “สามัญชน”

สำหรับในช่วงต้นของหนังสือเริ่มต้นจากการสำรวจความหมายของ “สามัญชน” ผ่านมุมมองทางเวลาและลัทธิทางการเมือง การให้นิยามความหมายของ “สามัญชน” “ไพร่” “พลเมือง” และ “ราษฎร” คำทั้ง 4 คำนั้น มีการปรับเปลี่ยนความหมายกาลเวลา

ในขณะเดียวกันผู้มีอำนาจได้พยายามสร้างสถานะของ “สามัญชน” ให้แตกต่างกันไปตามกาลเวลาเช่นเดียวกัน ในช่วงก่อน 2475 ทัศนะของผู้มีอำนาจต่อ “สามัญชน” นั้นมีลักษณะเป็นไปในเชิงดูถูกและมองว่า “สามัญชน” นั้นไม่สามารถทำให้เป็นอารยะได้หากปราศจากชนชั้นนำจารีตที่เป็นผู้ปกครอง และแม้ “สามัญชน” คนใดจะพยายามข้ามพรมแดนทำหน้าที่ปัญญาชนซึ่งเป็นงานสงวนไว้สำหรับเจ้านายและขุนนางก็จะถูกกล่าวหาว่า “ทำเทียมเจ้าเทียมนาย” ดังเช่นที่ ก.ศ.ร. กุหลาบ เคยถูกวิพากษ์วิจารณ์

ตัวอย่างของทัศนะของเจ้านายที่มองว่า “สามัญชน” นั้นไร้เหตุผลและไม่เจริญปรากฏในพระราชนิพนธ์เรื่อง “โคลนติดล้อ” ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงมีพระราชวินิจฉัยว่า “ราษฎรชอบเล่นการพนันและหวย เงินไม่มีประโยชน์สำหรับราษฎร หากจะมีประโยชน์สำหรับราษฎรเพียง 2 ประการเท่านั้น คือ เสียภาษี และเล่นการพนัน”

อย่างไรก็ตาม สถานะของราษฎรนั้นเปลี่ยนแปลงไปภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2475 คณะราษฎรได้พยายามเปลี่ยนแปลงสถานะของ “สามัญชน” ที่ต่ำต้อย ไม่ได้มีบุญหนักศักดิ์ใหญ่ และเป็นผู้รับใช้ มาสู่การเป็นผู้มีสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงบริบททางการเมืองที่นำมาสู่การสร้างความหมายและคุณค่าของคำที่เปลี่ยนแปลงไป  อย่างไรก็ตาม สถานะเช่นว่านั้นก็ไม่ได้มั่นคงมากนัก เมื่อภายหลังปี 2490 ซึ่งกลุ่มอภิชนคนชั้นสูงได้กลับเข้ามามีอำนาจทางการเมืองและสามารถฟื้นฟูตำแหน่งแห่งที่ของตนเองในทางการเมืองได้สำเร็จ และได้เริ่มเกิดงานเขียนประเภทปฏิกิริยาที่สะท้อนให้เห็นถึงภาพชีวิตแสนสุขของ “สามัญชน” ภายใต้ร่มพระบารมี ซึ่งเป็นภาพที่ขัดแย้งกับภาพความขัดแย้ง ความไม่สงบ และความยุ่งเหยิงของสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ได้เกิดขึ้นก่อนหน้าปี 2490 ตัวอย่างงานเขียนในลักษณะนี้ก็คือ “สี่แผ่นดิน” วรรณกรรมชิ้นเอกของ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช

จุดเปลี่ยนของสถานะ “สามัญชน” ในประวัติศาสตร์ไทยได้รับการเปลี่ยนแปลงอีกครั้งอย่างสำคัญเมื่อมีการรัฐประหารในปี 2549 ที่เป็นการลดทอนคุณค่าของ “สามัญชน” อีกครั้งหนึ่ง และนำกลับมาสู่กระแสการโต้ตอบกลับเพื่อและเสียดสีการรัฐประหาร 2549ท้ายที่สุดแล้ว สถานะของ “สามัญชน” นั้นก็ยังไม่มีความปลอดภัย และยิ่งไปกว่านั้นสถานะดังกล่าวกลับคลุมเครือยิ่งกว่าเดิมเมื่อสังคมไทยได้ผ่านการรัฐประหารอีกครั้งหนึ่งในปี 2557

ชื่อหนังสือ: เศรษฐศาสตร์​พฤติกรรม ฉบับเข้าใจง่ายที่สุดในโลก! (Amazing Decisions)

ผู้เขียน: Dan Ariely

ผู้แปล: พรเลิศ อิฐฐ์

ภาพประกอบ: Matt R. Trower

สำนักพิมพ์: สำนักพิมพ์วีเลิร์น

หนังสือเล่มนี้ทำให้เข้าใจง่ายโดยอธิบายเศรษฐศาสตร์ผ่านออกมาในรูปแบบการ์ตูน โดยรวบรวมงานวิจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมมาอธิบายประกอบ ถึงแม้หนังสือจะพูดถึงเศรษฐศาสตร์ แต่เอาเข้าจริงก็ไม่ได้อธิบายมาเป็นกราฟหรือข้อความที่เข้าใจยาก ตรงกันข้ามการอธิบายเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมในหนังสือเล่มนี้อธิบายผ่านตัวอย่างการตัดสินใจของมนุษย์ในสถานการณ์หนึ่งๆ ผ่านบรรทัดฐาน 2 ประเภท คือ บรรทัดฐานทางตลาด และบรรทัดฐานทางสังคม ซึ่งบรรทัดฐานทั้งสองมีผลต่อการตัดสินใจของมนุษย์ไม่มากก็น้อย และการนำบรรทัดฐานแต่ละประเภทมาใช้นั้นก็ให้ผลที่แตกต่างกัน และในสถานการณ์หนึ่งๆ ก็ไม่อาจใช้อีกบรรทัดฐานมาแทนอีกบรรทัดฐานได้

ตัวอย่างหนึ่งที่น่าสนใจสำหรับตัวเองที่เป็นนักกฎหมายคือ การเอาบรรทัดฐานทางสังคมมาใช้ ในทางด้านกฎหมายและสัญญา สิ่งที่คิดได้คือ ข้อกฎหมายที่ชัดเจนเป็นสิ่งที่ดี แต่รายละเอียดของข้อกฎหมายที่ละเอียดและครอบคลุมเกินความจำเป็นจนทำให้เจ้าหน้าที่ของรัฐหรือผู้บังคับใช้กฎหมายยึดติดต่อถ้อยคำจนละเลยเจตนารมณ์​ของกฎหมายไปก็อาจนำมาซึ่งการใช้กฎหมายอย่างบิดเบี้ยวได้ เป็นต้น

โดยส่วนตัวถือว่าอ่านสนุก และถึงแม้จะเป็นการ์ตูนแต่ก็ได้จดประเด็นและไฮไลท์ในบางหน้าเลยทีเดียว