ชื่อหนังสือ: เศรษฐศาสตร์​พฤติกรรม ฉบับเข้าใจง่ายที่สุดในโลก! (Amazing Decisions)

ผู้เขียน: Dan Ariely

ผู้แปล: พรเลิศ อิฐฐ์

ภาพประกอบ: Matt R. Trower

สำนักพิมพ์: สำนักพิมพ์วีเลิร์น

หนังสือ Amazing Decisions ของ Dan Ariely เป็นงานที่ตั้งใจ “ลดกำแพง” ของเศรษฐศาสตร์ลงอย่างชัดเจน ด้วยการเลือกเล่าแนวคิดเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมผ่านรูปแบบการ์ตูน แทนที่จะใช้กราฟ สมการ หรือภาษาวิชาการแบบตำรา จุดเด่นของหนังสือเล่มนี้จึงไม่ได้อยู่ที่ความซับซ้อนเชิงเทคนิค หากแต่อยู่ที่ความสามารถในการทำให้ผู้อ่านเห็นว่า เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยการตัดสินใจนั้นจริง ๆ แล้วใกล้ตัวและเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันอย่างยิ่ง

แก่นสำคัญของหนังสือคือการอธิบายว่ามนุษย์ไม่ได้ตัดสินใจอย่างมีเหตุมีผลสมบูรณ์แบบตามสมมติฐานเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก หากแต่ถูกกำกับโดย “บรรทัดฐาน” ที่แตกต่างกันสองประเภท ได้แก่ บรรทัดฐานทางตลาด และบรรทัดฐานทางสังคม Ariely ใช้ตัวอย่างจากงานวิจัยด้านเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมจำนวนมากมาอธิบายว่า บรรทัดฐานทั้งสองแบบนี้ให้ผลต่อพฤติกรรมและแรงจูงใจของมนุษย์แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง และไม่สามารถนำมาใช้แทนกันได้ในทุกสถานการณ์ การตัดสินใจของคนจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับผลประโยชน์เชิงตัวเลขเพียงอย่างเดียว แต่ผูกพันอยู่กับความรู้สึก ความคาดหวัง และบริบททางสังคมที่รายล้อมอยู่ด้วย

ความน่าสนใจของหนังสือเล่มนี้คือ วิธีที่ผู้เขียนทำให้แนวคิดเชิงทฤษฎีเหล่านี้ “มองเห็นได้” ผ่านสถานการณ์สมมติและเหตุการณ์ใกล้ตัว เช่น การให้ความช่วยเหลือ การทำงานโดยไม่หวังผลตอบแทนเป็นเงิน หรือการเปลี่ยนแรงจูงใจจากความรู้สึกทางสังคมไปเป็นการแลกเปลี่ยนแบบตลาด ซึ่งมักส่งผลให้พฤติกรรมของคนเปลี่ยนไปในทิศทางที่คาดไม่ถึง หนังสือจึงทำหน้าที่เหมือนกระจกที่สะท้อนให้เห็นความไม่สมเหตุสมผลของการตัดสินใจมนุษย์ โดยไม่จำเป็นต้องกล่าวโทษหรือสั่งสอนผู้อ่านตรง ๆ

ในมุมมองของผู้อ่านที่มีพื้นฐานทางกฎหมาย หนังสือเล่มนี้เปิดพื้นที่ให้ตั้งคำถามต่อการออกแบบกฎหมายและสัญญาได้อย่างน่าสนใจ โดยเฉพาะการนำบรรทัดฐานทางสังคมมาใช้ในระบบกฎหมาย แม้ว่าข้อกฎหมายที่ชัดเจนและเป็นลายลักษณ์อักษรจะมีความจำเป็น แต่หากรายละเอียดของกฎหมายถูกออกแบบให้ละเอียดและตายตัวเกินไป จนผู้บังคับใช้ยึดติดกับถ้อยคำมากกว่าการตีความตามเจตนารมณ์ ก็อาจนำไปสู่การบังคับใช้กฎหมายอย่างบิดเบี้ยว หนังสือของ Ariely จึงช่วยชี้ให้เห็นว่า การพึ่งพาบรรทัดฐานทางตลาดหรือกฎเกณฑ์แบบแข็งตัวเพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพอในการกำกับพฤติกรรมมนุษย์อย่างมีประสิทธิภาพ

โดยภาพรวม Amazing Decisions เป็นหนังสือที่อ่านสนุก เข้าใจง่าย และไม่ลดทอนความจริงจังของเนื้อหาแม้จะมาในรูปแบบการ์ตูน จุดแข็งของมันอยู่ที่การทำให้ผู้อ่าน “ฉุกคิด” ต่อการตัดสินใจเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน และเชื่อมโยงไปสู่คำถามเชิงนโยบาย กฎหมาย และสถาบันทางสังคมได้อย่างเป็นธรรมชาติ สำหรับผู้อ่านที่คุ้นเคยกับงานของ Dan Ariely อยู่แล้ว หนังสือเล่มนี้อาจไม่ได้นำเสนอแนวคิดใหม่ทั้งหมด แต่เป็นเวอร์ชันที่เข้าถึงง่ายและชวนทบทวนงานเดิมในมุมที่เบาขึ้น ขณะที่สำหรับผู้อ่านทั่วไป นี่คือประตูบานหนึ่งที่พาเข้าสู่โลกของเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมได้อย่างเป็นมิตร และน่าหยุดไฮไลต์หลายหน้าอย่างที่คุณรู้สึกจริง ๆ